ผลการเลือกตั้งทั่วไปปี 2566 ไม่เพียงแต่เป็นการเปลี่ยนขั้วอำนาจ แต่ยังเป็น “กรณีศึกษา” (Case Study) ที่น่าสนใจที่สุดในรอบทศวรรษ เกี่ยวกับพฤติกรรม “Split-ticket Voting” หรือการที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งตัดสินใจเลือก ส.ส. เขต จากพรรคหนึ่ง แต่เลือก ส.ส. บัญชีรายชื่อ จากอีกพรรคหนึ่ง
1. The Pragmatist Voter: “เอาไว้ใช้งาน” vs “เอาไว้บริหาร”
ตัวเลขที่ชัดเจนที่สุดคือ พรรคภูมิใจไทย ที่ได้ ส.ส. เขต ถึง 68 ที่นั่ง แต่ได้คะแนนปาร์ตี้ลิสต์เพียง 1.1 ล้านเสียง (คิดเป็น ส.ส. บัญชีรายชื่อเพียง 3 คน)
-
การตีความ: ประชาชนในต่างจังหวัดมีความคิดแบบ “SME” คือบริหารความเสี่ยง
-
ใบสีม่วง (เขต): เลือก “บ้านใหญ่/ผู้มีอิทธิพล” เพราะเวลามีงานศพ งานบวช น้ำท่วม คนกลุ่มนี้คือคนที่พึ่งพาได้จริง (Pragmatic Choice)
-
ใบสีเขียว (พรรค): เลือก “พรรคก้าวไกล/เพื่อไทย” เพราะต้องการนโยบายระดับชาติ หรือต้องการเปลี่ยนนายกรัฐมนตรี (Ideological Choice)
-
2. The Ideological Wave: เมื่อ “พรรค” ใหญ่กว่า “คน”
ในทางตรงกันข้าม พรรคก้าวไกล (ปัจจุบันคือพรรคประชาชน) ได้คะแนนปาร์ตี้ลิสต์ถล่มทลายถึง 14.4 ล้านเสียง ซึ่งมากกว่าคะแนนรวมของผู้สมัคร ส.ส. เขตของพรรคตัวเองหลายล้านคะแนน
-
การตีความ: นี่คือชัยชนะของ “Programmatic Politics” (การเมืองเชิงนโยบาย) เหนือ “Clientelistic Politics” (การเมืองระบบอุปถัมภ์) ในระดับชาติ ประชาชนพร้อมจะกากบาทให้ใครก็ได้ที่สวมเสื้อพรรคนี้ โดยไม่ต้องรู้จักชื่อผู้สมัครด้วยซ้ำ
3. The Lost Soul: เพื่อไทยกับวิกฤตศรัทธา
พรรคเพื่อไทย เจ็บปวดที่สุดจากระบบบัตร 2 ใบ เพราะถูก “ดึงคะแนน” ทั้งสองทาง
-
ทางเขต: ถูกบ้านใหญ่ (ภูมิใจไทย/พลังประชารัฐ) แย่งเก้าอี้ด้วยระบบอุปถัมภ์ที่เข้มข้นกว่า
-
ทางพรรค: ถูกก้าวไกลแย่งคะแนนคนรุ่นใหม่และชนชั้นกลางด้วยจุดยืนที่ชัดเจนกว่า ผลลัพธ์คือการได้คะแนนปาร์ตี้ลิสต์เพียง 10.9 ล้านเสียง ต่ำกว่ามาตรฐานเดิมที่เคยทำได้
| (ซ้าย) แบบแบ่งเขตเลือกตั้ง, (ขวา) พรรคที่ได้คะแนนแบบบัญชีรายชื่อสูงสุดจำแนกตามเขตเลือกตั้ง ก้าวไกล เพื่อไทย ภูมิใจไทย พลังประชารัฐ รวมไทยสร้างชาติ ประชาธิปัตย์ ชาติไทยพัฒนา ประชาชาติ ไทยสร้างไทย เพื่อไทรวมพลัง ชาติพัฒนากล้า |
|||||||||
| พรรค | แบ่งเขต | บัญชีรายชื่อ | ที่นั่งรวม | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คะแนนเสียง | % | ที่นั่ง | คะแนนเสียง | % | ที่นั่ง | ||||
| ก้าวไกล | 9,665,433 | 25.98
|
112 | 14,438,851 | 38.48
|
39 |
151 / 500 |
||
| เพื่อไทย | 9,340,082 | 25.11
|
112 | 10,962,522 | 29.22
|
29 |
141 / 500 |
||
| ภูมิใจไทย | 5,133,441 | 13.80
|
68 | 1,138,202 | 3.03
|
3 |
71 / 500 |
||
| พลังประชารัฐ | 4,186,441 | 11.25
|
39 | 537,625 | 1.43
|
1 |
40 / 500 |
||
| รวมไทยสร้างชาติ | 3,607,575 | 9.70
|
23 | 4,766,408 | 12.70
|
13 |
36 / 500 |
||
| ประชาธิปัตย์ | 2,278,857 | 6.12
|
22 | 925,349 | 2.47
|
3 |
25 / 500 |
||
| ชาติไทยพัฒนา | 585,205 | 1.57
|
9 | 192,497 | 0.51
|
1 |
10 / 500 |
||
| ประชาชาติ | 334,051 | 0.89
|
7 | 602,645 | 1.61
|
2 |
9 / 500 |
||
| ไทยสร้างไทย | 872,893 | 2.34
|
5 | 340,178 | 0.91
|
1 |
6 / 500 |
||
| ชาติพัฒนากล้า | 297,946 | 0.80
|
1 | 212,676 | 0.57
|
1 |
2 / 500 |
||
| เพื่อไทรวมพลัง | 94,345 | 0.26
|
2 | 66,830 | 0.17
|
0 |
2 / 500 |
||
| เสรีรวมไทย | 277,007 | 0.74
|
0 | 351,376 | 0.94
|
1 |
1 / 500 |
||
| ประชาธิปไตยใหม่ | 13,583 | 0.03
|
0 | 273,428 | 0.73
|
1 |
1 / 500 |
||
| ใหม่ | 1,365 | 0.00
|
0 | 249,731 | 0.67
|
1 |
1 / 500 |
||
| ท้องที่ไทย | 1,202 | 0.00
|
0 | 201,411 | 0.54
|
1 |
1 / 500 |
||
| เป็นธรรม | 9,653 | 0.00
|
0 | 184,817 | 0.49
|
1 |
1 / 500 |
||
| พลังสังคมใหม่ | 20,353 | 0.05
|
0 | 177,379 | 0.47
|
1 |
1 / 500 |
||
| ครูไทยเพื่อประชาชน | 4,464 | 0.01
|
0 | 175,182 | 0.47
|
1 |
1 / 500 |
||
| อื่น ๆ | 466,175 | 14.61
|
0 | 4,191,255 | 10.15
|
0 |
0 / 500 |
||
| คะแนนสมบูรณ์ | 37,190,071 | 94.12 | 400 | 37,522,746 | 94.96 | 100 | 500 | ||
| คะแนนเสีย | 1,457,899 | 3.69 | 1,509,836 | 3.82 | |||||
| ไม่ประสงค์ลงคะแนน | 866,885 | 2.19 | 482,303 | 1.22 | |||||
| จำนวนผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง | 39,514,973 | 75.71 | 39,514,964 | 75.71 | |||||
| จำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง | 52,238,594 | 100.00 | 52,238,594 | 100.00 | |||||
| ที่มา: คณะกรรมการการเลือกตั้ง[1] | |||||||||
บทสรุป: โจทย์หินเลือกตั้ง 69
จากสถิติปี 66 สะท้อนไปยังปี 69 ได้ว่า:
-
พรรคประชาชน: ต้องเร่งสร้าง “ตัวบุคคล” ในพื้นที่ให้แข็งแกร่งขึ้น เพื่อให้คะแนนเขตไล่ทันคะแนนพรรค
-
พรรคภูมิใจไทย/พรรคร่วม: ต้อง “Re-brand” ภาพลักษณ์พรรคให้ทันสมัย เพื่อหวังคะแนนปาร์ตี้ลิสต์บ้าง ไม่ใช่ได้แต่ ส.ส. เขต
-
ประชาชน: จะยังคงใช้สิทธิแบบ “Strategic Voting” (เลือกตั้งเชิงยุทธศาสตร์) ต่อไป คือ “เขตเอาไว้ใช้ พรรคเอาไว้เชียร์”
การเลือกตั้งครั้งหน้า พรรคที่จะชนะแบบ Landslide คือพรรคที่สามารถผสาน “บ้านใหญ่” เข้ากับ “อุดมการณ์” ได้อย่างลงตัว… ซึ่งยังไม่มีพรรคไหนทำได้สมบูรณ์แบบในขณะนี้
อ้างอิง: