Key Points
- วันเวลาและสถานที่ชัดเจน: งานประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน ประจำปี 2569 กำหนดจัดขึ้นระว่างวันที่ 20 – 22 มิถุนายน 2569 ณ หน้าที่ว่าการอำเภอด่านซ้าย และวัดโพนชัย จ.เลย
- ที่มาและไฮไลท์วันต่อวัน: สรุปความเป็นมาสั้นๆ จากตำนาน “ผีตามคน” และตารางกิจกรรมละเอียด ตั้งแต่พิธีเบิกพระอุปคุต พิธีขบวนแห่รอบโบสถ์ การจุดบั้งไฟขอฝน ทิ้งหน้ากากสะเดาะเคราะห์ จนถึงเวลาสิ้นสุดงานในวันสุดท้าย
- อัปเดตข้อมูลการท่องเที่ยวสำหรับผู้ที่กำลังวางแผนเดินทางไปสัมผัสความยิ่งใหญ่ของ “งานประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน” อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมระดับโลกของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ล่าสุดการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ได้แนะแนวทางกำหนดการประจำปี 2569 ออกมาแล้ว โดยงานจะจัดขึ้นทั้งหมด 3 วันเต็ม
ต้นกำเนิดผีตาโขน
ประเพณีผีตาโขนสืบทอดมาจากความเชื่อดั้งเดิมและพุทธศาสนาตามฮีตสิบสองครองสิบสี่ มีที่มาหลักจากตำนาน พระเวสสันดรชาดก ตอนที่เสด็จกลับคืนสู่พระนคร แล้วเหล่าภูตผีและสัตว์ป่าในป่าเกิดความอาลัยจึงออกมาร้องรำทำเพลงตามส่งเสด็จ จนกลายเป็นคำว่า “ผีตามคน” และเพี้ยนมาเป็น “ผีตาโขน” ในปัจจุบัน นอกจากนี้ยังหลอมรวมเข้ากับการบูชาผีบรรพบุรุษอารักษ์เมือง และการจุดบั้งไฟบูชาพญาแถนเพื่อขอฝนตามฤดูกาล โดยมีเอกลักษณ์คือหน้ากากที่ทำจากหวดนึ่งข้าวเหนียวและกาบมะพร้าวแห้ง
ข้อมูลสถานที่และวันจัดงาน
ช่วงเวลาจัดงาน: วันที่ 20 – 22 มิถุนายน 2569
สถานที่จัดงานหลัก: บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอด่านซ้าย และวัดโพนชัย อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย
ตารางกิจกรรมและกำหนดการแบบละเอียด “ผีตาโขน 2569”
วันแรก: วันเสาร์ที่ 20 มิถุนายน 2569 (พิธีกรรมและความศักดิ์สิทธิ์ดั้งเดิม)
พิธีเบิกพระอุปคุต: เริ่มต้นด้วยพิธีการบวชพราหมณ์ เพื่อเตรียมเชิญพระอุปคุต
พิธีแห่เชิญพระอุปคุต: ตั้งขบวนแห่จากวัดโพนชัย เดินเท้าไปยังริมฝั่งแม่น้ำหมัน
พิธีงมพระอุปคุต: ทำพิธีงมพระอุปคุตจากแม่น้ำหมัน พร้อมอัญเชิญขึ้นประดิษฐานอย่างสมเกียรติที่หออุปคุต วัดโพนชัย
พิธีเปิดอย่างเป็นทางการ: มีพิธีเบิกพระอุปคุต พร้อมทั้งยิงปืนทั้ง 4 ทิศ เพื่อเป็นสิริมงคลและขับไล่สิ่งชั่วร้าย
พิธีบายศรีสู่ขวัญ: ประกอบพิธีบายศรีสู่ขวัญเจ้าพ่อกวนและเจ้าแม่นางเทียม ผู้นำทางจิตวิญญาณของชาวด่านซ้าย
วันที่สอง: วันอาทิตย์ที่ 21 มิถุนายน 2569 (วันไฮไลท์ ขบวนแห่ผีตาโขน)
วันแห่งมหาชาติ: เป็นวันแห่พระเวสสันดรเข้าเมือง หรือที่รู้จักกันในนาม “ขบวนแห่ผีตาโขน”
พิธีอัญเชิญเข้าเมือง: ประกอบพิธีสู่ขวัญพระเวสสันดร และตั้งขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมืองอย่างยิ่งใหญ่ ตระการตากับหน้ากากผีตาโขนหลากสีสัน
พิธีแห่รอบอุโบสถ: เจ้าพ่อกวนและคณะ นำขบวนแห่เข้าสู่วัดโพนชัย และร่วมแห่เวียนรอบโบสถ์ครบ 3 รอบ
พิธีขอฝน: เจ้าพ่อกวนและคณะทำพิธีจุดบั้งไฟบูชาพญาแถนเพื่อขอฟ้าฝนตามฤดูกาล
พิธีสะเดาะเคราะห์: คณะผู้เล่นบุญหลวงร่วมกันนำหน้ากากผีตาโขนน้อยและผีตาโขนใหญ่ไปทิ้งลงสู่แม่น้ำหมันตามธรรมเนียมโบราณ เพื่อลอยทุกข์โศกโรคภัยออกไป
วันสุดท้าย: วันจันทร์ที่ 22 มิถุนายน 2569 (วันฟังเทศน์มหาชาติ และพิธีสิ้นสุดงาน)
พิธีทางศาสนา: ร่วมพิธีแห่กัณฑ์หลอน และทำบุญร่วมฟังธรรมะตามประเพณีบุญพระเวส ณ วัดโพนชัย (หมายเหตุ: ในวันนี้จะไม่มีการละเล่นผีตาโขนแล้ว)
เวลา 08.00 น. – 11.00 น. : พิธีกรรมทางศาสนาเสร็จสิ้นลง และถือเป็นการเสร็จสิ้นงานประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขนประจำปีอย่างเป็นทางการ
ข้อแนะนำเพิ่มเติมสำหรับนักท่องเที่ยว
เนื่องจากกำหนดการอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามความเหมาะสม โปรดติดตามประกาศอย่างเป็นทางการจากผู้จัดงานและ ททท. อีกครั้ง ทั้งนี้ งานผีตาโขนด่านซ้ายเป็นเทศกาลใหญ่ที่มีผู้เข้าชมหนาแน่นทุกปี แนะนำให้นักท่องเที่ยววางแผนสำรองที่พักล่วงหน้าในพื้นที่ อ.ด่านซ้าย หรือพื้นที่ใกล้เคียง เช่น อ.ภูเรือ และ อ.เมืองเลย ตั้งแต่เนิ่นๆ
แหล่งอ้างอิงข้อมูล
ข้อมูลประวัติ ต้นกำเนิด และความเป็นมามรดกทางวัฒนธรรม: บทความ “ประเพณีแห่ผีตาโขน” มรดกทางวัฒนธรรมของชาวด่านซ้าย – วารสารจันทรา Variety สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา
ข้อมูลกำหนดการจัดงานประจำปี 2569: งานประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน อำเภอด่านซ้าย ประจำปี 2569 – การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) / ปฏิทินกิจกรรมวัฒนธรรม Thailand Festival